एसओएस बालग्राममा हुर्केकी छोरीको बिहे

 बलराम प्यासी
मंगलबार एसओएस बालग्राम सानोठिमीको सामुदायीक हल विशेष रमझमले भरिएको थियो । कारण थियो, वालग्रामभित्र ७ वर्ष अघि हुर्किबढी पढेर आफ्नो खुट्टामा उभिएकी स्टाफनर्स छोरी गोमा दाहालको विहे हुँदै थियो डा.मनिश श्रेष्ठसंग ।

वालग्रामको ११ नं घर ‘कोपिला’ मा हुर्केकी छोरी गोमाको कन्यादान गर्दै थिए वालग्राम पिता खगेन्द्रकुमार नेपाल र उनकी धर्मपत्नि प्रभाज्योति उप्रेती नेपाल । साथमा सहयोग गर्दै थिए, दुलहीका भाई केदार दाहाल ।
विविध कारणले सानैमा आफ्नो घर छोडेर एसओएस वालग्राममा हुर्केका छोराछोरीको विहे गर्ने उमेर भएपछि बाहिरी समाजका घरमा झैं ती छोराछोरीको विहे गरिदिने चलन अनूरुप गोमाको पनि विहे गरिएको थियो । विहेमा दाइजोको चलन नभएतापनि भोजभतेर र नाचगान हुनु स्वभाविक थियो, जुन त्यहाँ भईरहेको थियो । फरक यति थियो कि डा.मनिश र स्टाफनर्स गोमाको विहेमा जग्गे भने गाडिएको थिएन । ‘अलि हतारको विहे थियो, त्यसैले जग्गेको काम भएन’—वालग्राम पिता नेपाल भन्दै थिए । विहेमा दुलहीतर्फ लाग्ने सबै खर्च वालग्राम कार्यालयले वेहोर्छ ।
स्टाफनर्स गोमाले बिएनको पनि पढाई सकेकी छिन । उनी हाल काठमाण्डौ मेडिकल कलेज सिनामंगलमा स्टाफनर्सको रुपमा कार्यरत छिन भने उनका दुलाहा डा.मनिश श्रेष्ठ सोही अस्पतालका अर्थाेपेडिक सर्जन (हाडजोर्नी शल्यचिकित्सक) हुन । हाल उनी बंगलादेशमा एमडि गर्दैछन । डा.श्रेष्ठ र स्टाफनर्स गोमाबीच अस्पतालमा काम गर्दागर्दै मायाप्रिति झांगिएको थियो । जुन मायाप्रितिले आजन्म एकआपसमा नछुटिट्ने वाचा कसम खाँदै समाजको सामु दुलाहा दुलहीमा परिणत गरिदिएको थियो ।
एसएलसी परीक्षा दिनेबेलासम्म अर्थात करीव १६—१७ वर्षको उमेरसम्म बालग्रामको घरमा बस्नुपर्ने र त्यसपछि वालग्रामकै प्रत्यक्ष निगरानीमा रहेको होस्टेलमा बसेर पढ्नुपर्ने नियम अनुसार गोमा पनि होस्टेलमै बसेर स्टाफ नर्स र बिएनको पढाई सकेकी थिइन् ।
एकचोटी एसओएस वालग्रामको कुनैपनि घरमा हुर्केका छोरा होस या छोरीलाई बालग्रामले बाचुञ्जेलसम्म हेर्नेगर्छ र समाजमा छोराछोरीको जस्तै सामाजिक चाडपर्व र सबै क्रियाकलापमा सहभागी गराउँछ । सोही अनूरुप वालग्रामको बसाई सकेर होस्टेल बसेका हुन या आफ्नो खुट्टामा उभिएर समाजमा बसेका छोराछोरी नै किन नहुन सबैलाई बालग्रामले दिनुपर्ने सबै सुविधा दिँदै आएको छ । ‘छोरीले दाइजो र छोराले अंशवाहेक’ वालग्राममा हुर्केका छोराछोरीलाई बालग्रामले आजन्म संरक्षण र रेखदेख गर्दै आएको छ । बेरोजगार रहँदासम्म छोराछोरीलाई बाबुआमाले हेर्ने समाजकै बनावटमा बालग्रामको जिम्मेवारी र दायीत्व रहेको छ ।
वालग्राममा हुर्केका छोराहरुको हकमा पनि विहे गरि ऊ हुर्केको वालग्रामको घरमा दुलही भित्र्याउने गरेको वालग्राम पिता नेपाल बताउँछन् भन्छन—‘धेरै छोराहरुले भने केटी भगाएर ल्याएपछि खबर गर्छन ।’ छोरीलाई भने उनीहरु हुर्केको वालग्रामको घरबाटै अन्माएर पठाउने गरिन्छ ।
एसओएस वालग्राम सानोठिमीको स्थापना भएको ४२ वर्षको अवधिमा हालसम्म छोरा र छोरी गरि ३ सयभन्दा बढीको विहे वालग्रामबाट गरिएको वालग्राम पिता नेपालको दावी छ । सानोठिमी वालग्रामको स्थापनादेखि ३० वर्षको अवधिमा रमेशकुमार शर्माले वालग्राम पिताको रुपमा करीव दुईसय छोराछोरीको विहेदान गरेका थिए ।
२०६० सालदेखि खगेन्द्रकुमार नेपाल वालग्राम पिता छन् । पछिल्लो समयमा वालग्रामका छोराछोरीहरु डाक्टर, इन्जियिनर, पाइलट, कलाकार, मोडल, बैंकर्स भएर आफ्नो खुट्टामा उभिएपछि मात्रै विहे गर्ने चलन बढेको पनि वालग्राम पिता नेपाल बताउँछन् । विहे गरेर समाजमा पुर्नस्थापित भएपनि वालग्राममा हुर्केका छोराछोरीहरु आमा बुबाको मुख हेर्ने चाडपर्वदेखि दशैं, तिहार, माघे र साउने संक्रान्तिमा आफु हुर्केको घरमा आमा काकी र वालग्रामका मातापिताकहाँ आउनेजाने गर्छन । यो मुलुकका १० जिल्लामा रहेको एसओएस वालग्रामको विशेषता हो ।